(H)eerlijke koffie uit eigen streek
Koffie. De opkikker waarop je altijd kunt rekenen wanneer je ’s ochtends de slaap uit je ogen wrijft of een hardnekkig middagdipje wilt te verdrijven. Maar hoe vaak sta je stil bij de weg die dat vloeibare goud heeft afgelegd voor het in jouw kopje terechtkomt? Als zaakvoerder van koffiemerk De Draak leerde Elisabeth Scheerlinck die weg de afgelopen dertig jaar door en door kennen. En ze zet zich al even lang in om hem menselijker, korter en duurzamer te maken. “Eerlijk genieten duurt het langst”, klinkt het, en dat is bij De Draak allesbehalve een holle slogan.
Op historische grond
Laten we even terugspoelen naar hoe het begon. De eerste sporen van Koffies De Draak dateren van 1864 en werden gevonden op de oude site van het klooster van de Rijke Klaren, vlak bij het Zuidpark in Gent. Na het vertrek van de zusters nam een brouwer er zijn intrek. Aan het einde van de 19de eeuw was het echter zo belabberd gesteld met de waterkwaliteit van de Schelde dat de brouwerij plaats maakte voor een koffiebranderij, die de Gentse cafés voortaan van koffie in plaats van bier voorzag.
Meer dan 155 jaar lang werd de koffie van De Draak op die locatie gebrand. Vier verschillende families volgden elkaar op aan het hoofd van het bedrijf omdat er nooit een overnemer binnen de familie klaarstond. 2019 was een kantelpunt: doordat het huurcontract abrupt werd beëindigd, moest De Draak na anderhalve eeuw plots op zoek naar een nieuwe locatie. Elisabeth en haar team vonden die bij De Punt, een bedrijvencentrum aan de rand van Gent.
“Het was een turbulente periode, want er was ook nog de pandemie”, vertelt ze. “Maar dankzij de hulp van een grote groep loyale medewerkers en partners kwamen we weer op onze pootjes terecht. Verhuizen kan een grote impact hebben op de smaak van koffie, want het betekende voor De Draak ook overschakelen op andere roosterapparatuur. Dat kan je vergelijken met het vervangen van een pan. Je steak zal ook helemaal anders smaken dan een steak uit je oude, vertrouwde pan. We moesten op zoek naar een nieuw evenwicht en dat is gelukt.”
Oer-Gentse kwaliteitskoffie
De koffies van De Draak zijn een erkend streekproduct. Hoe maak je van een groene boon die aan de andere kant van de wereld wordt geoogst een streekproduct, vragen wij ons af. “Elke streek heeft zijn eigen koffiecultuur”, legt Elisabeth uit. “Hoe zuidelijker, hoe sterker en krachtiger de koffie. In België drinken we vooral zachtere, minder intense koffie. Denk aan de ristretto’s die zo typisch zijn voor Italië tegenover de lungo’s die wij zo graag drinken. Ook binnen ons land zijn er verschillen. Wallonië leunt qua koffiecultuur meer aan bij Frankrijk. Charles Liégeois, die zijn koffie in Luik brandt, gebruikt gelijkaardige bonen, maar zijn blends hebben toch een totaal ander smaakprofiel.”
De smaak wordt dus niet alleen door de boon bepaald. “Het begint bij de koffievariëteit die je kiest, maar ook het verwerkingsproces na de pluk is van tel. Als koffiebrander druk je vooral je stempel tijdens het brandproces, door te spelen met de temperatuur en hoe die tijdens het proces evolueert. Zo kan je uit dezelfde groene koffieboon heel verschillende smaken en aroma’s naar boven halen. En dan is er nog het effect van de zetmethode. Wij Belgen dronken heel lang vooral doorloopkoffie, terwijl de Italianen al veel langer espressomachines in huis hadden.”
Van basisproduct naar dagelijks ritueel
Intussen hebben ook heel wat Belgische gezinnen zo’n espressomachine in huis. De koffiecultuur is de laatste decennia dan ook sterk geëvolueerd. “Een paar generaties terug was koffie een puur alledaags basisproduct. Intussen is het gamma enorm verbreed: van huishoudkoffie tot exclusieve nicheproducten. Verschillen in kwaliteit zijn er altijd geweest, maar naast premiumkoffie, zoals die van ons, is er nu ook specialty coffee. Wij blijven trouw aan onze oorsprong. De Draak heeft er altijd naar gestreefd om kwalitatieve koffie toegankelijk te maken voor een zo breed mogelijk publiek. Specialty coffee, die doorgaans ook van zeer hoge kwaliteit is, is daarentegen vooral geliefd bij een selecte groep koffiedrinkers. Het smaakprofiel is vaak zo uitgesproken dat lang niet iedereen die koffie lust.”
Een weetje tussendoor: om de kwaliteit van koffie te beoordelen, kan je kijken naar de cuppingscore die tijdens een proeverij door getrainde koffieproevers wordt bepaald. De koffies van De Draak hebben een cuppingscore van 82 of meer, wat de hoge kwaliteit onderstreept.
Koffie waar ook de boeren beter van worden
Het merk ontleent zijn naam en logo aan de gouden draak die vanop het Gentse Belfort over de stad en haar vrijheid waakt. Het is een passend symbool voor een merk dat trots is op zijn roots. Maar de symboliek sluit ook mooi aan bij waar De Draak vandaag voor staat. Draken worden immers vaak geassocieerd met bescherming, en het koffiemerk zet zich al jarenlang in om de omstandigheden van koffieboeren te verbeteren.
“Binnen het klassieke systeem wordt koffie verhandeld op grote beurzen, zoals die van New York en Londen. Daar is de herkomst van de koffie vaak een grote black box. Wij hebben dat nooit een fijne manier van ondernemen gevonden en gingen zelf op zoek naar de bron. We staan graag rechtstreeks in contact met de boeren die onze koffie verbouwen. We willen weten waar onze koffie vandaan komt en hoe het er bij de boeren aan toegaat. Soms zijn tussenschakels nuttig, maar we proberen onze koffie altijd zo dicht mogelijk bij de bron aan te kopen. Lang leve de moderne communicatiemiddelen, waardoor we via whatsapp en mail berichtjes kunnen uitwisselen met koffieboeren in Brazilië en Oeganda.”
“We kiezen dus niet voor de eenvoudigste, maar wel voor de meest waardevolle weg”, gaat Elisabeth verder. “Niet voor winst op korte termijn, maar wel voor een duurzamere koffiesector op lange termijn. We willen dat onze klanten erop kunnen vertrouwen dat ook de lokale boeren er beter van worden wanneer ze voor De Draak kiezen. Gelukkig zijn we niet de enige koffiebrander die sociaal-ecologisch ondernemen vooropstelt. We voeren regelmatig gesprekken met andere koffiebranders die onze zorgen delen. We zien hen niet als concurrenten, maar net als bondgenoten die samen met ons het systeem willen veranderen.”
De Draak in het nieuw
Binnenkort krijgt De Draak een nieuwe, milieuvriendelijke verpakking. “Anderhalf jaar geleden begonnen we ons al te verdiepen in milieuvriendelijke verpakkingsmaterialen. Er gaat veel tegenstrijdige informatie rond en het proces is ingewikkelder dan je denkt. We kozen uiteindelijk voor een monoverpakking uit polyethyleen die volledig recycleerbaar is. Omdat we andere Belgische bedrijven willen steunen, zal die in Wetteren geproduceerd worden. We zijn doorgaans heel trouw aan onze leveranciers en werkten al decennialang samen met hetzelfde Zuid-Italiaanse verpakkingsbedrijf, maar duurzamer werken betekent soms ook moeilijke keuzes maken.”
Zo krijgt De Draak binnenkort ook letterlijk een nieuw jasje, nadat Elisabeth en haar team achter de schermen al heel wat veranderingen doorvoerden. “Toen ik dertig jaar geleden De Draak overnam, kon ik die sociaal-ecologische omslag niet meteen realiseren”, vertelt ze. “De middelen waren er niet, de tijdsgeest was er niet rijp voor en ik moest zelf ook door een bewustwordingsproces. Met een bestaand bedrijf een nieuwe weg inslaan kan, maar je hebt er wel geduld voor nodig. Het is een proces van zaadjes planten die soms pas jaren later ontkiemen.”
Elisabeth gaat binnen een paar jaar met pensioen. Wat er dan met De Draak zal gebeuren, staat nog niet vast, maar ze heeft wel al stappen gezet om te bewaken wat ze heeft opgebouwd. “We worden een steward-owned bedrijf. Dat is een nog vrij onbekend bedrijfsmodel waarbij kapitaal en zeggenschap van elkaar worden losgekoppeld. Patagonia is bijvoorbeeld ook een steward-owned bedrijf. Zo willen we ervoor zorgen dat er in de toekomst geen beslissingen worden genomen die indruisen tegen de duurzame koers die we de voorbije dertig jaar zo zorgvuldig hebben uitgezet.”
Zelf proeven?
De koffies van De Draak vind je in Oost- en West-Vlaanderen bij de bakkerijen van Aernoudt, de Gentse chocoladewinkels van Leonidas, de supermarkten van Delhaize, Jumbo en Carrefour en heel wat lokale speciaalzaken.
